Hotline: 0982559529
Header Style 29

My Cart0

0
There are 0 item(s) in your cart
Subtotal: 0

Sự tích Bà Chúa Sơn Trang trong Đạo Mẫu

Sự tích Bà Chúa Sơn Trang trong Đạo Mẫu

Nguồn gốc tục thờ Sơn Trang

Tục thờ Sơn Trang là một tục thờ của người Việt ra đời từ thời Âu Lạc cách đây khoảng 2000 năm. Vậy tại sao Cung Sơn Trang lại được phối thờ trong các đền phủ theo tín ngưỡng Tứ Phủ mặc dù tục thờ Tứ Phủ chỉ thịnh hành sau khi Thánh Mẫu Liễu Hạnh xuất hiện cách đây gần 600 năm.

Phối thờ cung Sơn Trang trong điện thờ Tứ Phủ

Việc phối thờ Sơn Trang trong cùng đền; phủ của tục thờ Tứ Phủ mang dấu ấn đậm nét tinh thần đoàn kết dân tộc giữa người Kinh đa số và các dân tộc thiểu số từ thời xa xưa. Điều đó muốn nói rằng đất nước Việt Nam là của chung mọi dân tộc Việt Nam và các dân tộc Việt đều thờ chung các vị Thánh. Sau khi giúp vua Lê Thắng trận và được sắc phong.

Hầu hết ở các đền và phủ đều có cung thờ Sơn Trang. Cung Sơn Trang (hay còn gọi Động Sơn Trang) thường được bài trí là một động đá có Chúa Sơn Trang và các Cô Sơn Trang ngự. Vậy Chúa Sơn Trang có phải là vị thánh nằm trong hệ thống Tứ Phủ hay không?

Chúa Sơn Trang là hiện thân của Mẫu Thượng Ngàn

Khi thánh Mẫu Liễu Hạnh xuất hiện, triều đình nhà Lê đã phong Chúa Sơn Trang là “Lê Mại Đại Vương”. Kể từ đó Chúa Sơn Trang trở thành Mẫu Thượng Ngàn đứng ngôi thứ hai trong Tam Tòa Thánh Mẫu. Như vậy, Tín ngưỡng thờ Tứ Phủ được coi là sự kết hợp hài hòa của tục thờ Mẫu Liễu Hạnh và tục thờ Sơn Trang.

Chúa Sơn Trang là ai?

Sự tích Bà Chúa Sơn Trang trong Đạo Mẫu
Sự tích Bà Chúa Sơn Trang trong Đạo Mẫu

Theo tác giả Đồng Âm thì ngự tại Cung Sơn Trang (hay Tòa Sơn Trang) là Tam Tòa Sơn Trang. Tam Tòa Sơn Trang bao gồm:

  • Sơn Trang Đệ Nhất: Thanh Sơn Đại Vương Bạch Anh Quản Trưởng Sơn Lâm Công chúa Lê Mại Đại Vương.
  • Sơn trang Đệ Nhị: Diệu Tín Thiền Sư La Bình Công chúa.
  • Sơn Trang Đệ Tam: Sơn Trang đệ tam Diệu Nghĩa thiền sư Quế Hoa công chúa.

Đây là ba Chúa Sơn Trang có từ thời Vua Hùng, cả 3 ngôi này đều được coi là ba hiện thân của Mẫu Thượng Ngàn. Bởi Mẫu Thượng Ngàn tại đền Bắc Lệ chính là La Bình Công Chúa; tại Đền Suối Mỡ chính là Quế Hoa Công Chúa, còn tại đền Đông Cuông là Lê Mại Đại Vương Công Chúa.

Mẫu Thượng Ngàn cai quản tam thập lục động, thập nhị tiên nàng, bát bộ sơn trang. Trong tòa Sơn trang chia ra làm 12 chốn Mán, 12 chốn Mường, 12 chốn man di Thổ tộc cho nên mới gọi là tam thập lục động sơn lâm sơn trang, và 82 cửa rừng, 72 cửa biển, bát bộ sơn trang (8 tướng trai), thập nhị bộ tiên nàng (12 tướng gái).

Nguồn khác thì cho rằng các chúa Sơn Trang chính là các Chúa Mường. Chúa Mường được thờ từ rất lâu đời . Từ thời vua Hùng đã có hình ảnh Chúa Mường; nhân dân ta tôn xưng Chúa Mường là chúa Sơn Trang . Trong sách cũng có câu hiệu viết Chúa Mường Sắc Tướng Đại Vương Bạch Anh Quản Trưởng Sơn Lâm Công Chúa; 3 vị tối linh quyền hành 1 cõi.

Lịch sử Chúa Sơn Trang (lịch sử chúa Mường)

Chúa đệ nhất

Thành Sơn Đại Vương Bạch Anh Quan Trưởng Sơn Lâm Công Chúa: Chúa Bà Thanh Sơn được thờ ở Tam Đảo một trong những địa linh của đất nước. Chúa xuất hiện ở thời Vua Hùng. Truyện kể rằng Kinh Đô Bạch Hạc bị giặc vây hãm vào thế khốn cùng bỗng đâu xuất hiện 1 người con gái từ trên núi Tam Đảo cùng 3 nghìn quân Mường kéo xuống giải vây cho Kinh Đô Giặc tan người con gái ấy cùng quân lui về núi Tam Đảo.

Triều Đình nhân dân nhớ ơn lập miếu thờ ở chân núi Tam Đảo, đền thờ ở Tam Đảo trải qua các đời kể cả thời bắc thuộc. Đền là 1 trong những Long mạch thần khí của đất nước . Đến đời Trần cho sửa sang lại đền phong Sắc Đại Vương. Hiệu viết Chúa Mường Bạch Anh Quản Trưởng Sơn Lâm Công Chúa. Đến đời hậu Lê phong Lê Mại Đại Vương.

Chúa đệ nhị

Bạch Hạc Xuân Nương công chúa. Bà Xuân Nương là tướng của Hai Bà Trưng là người Mường khởi nghĩa vùng Bạch Hạc.

Chúa đệ tam

Chúa có tên huý là Đinh Thị Vân chính là Thác Bờ Công Chúa hay Miếng công chúa. Chúa có công nuôi dưỡng vua Lê Thái Tổ và nghĩa quân. Chúa thác hoá ở thác Bờ ngày nay. Vua phong Chế Thắng Hoà Diệu Đại Vương làm chúa đất Hoà Bình, Sơn La, Lai Châu, Điện Biên Anh Linh lừng lẫy khắp chốn sơn trang. Ngài là chúa Bản Cảnh đất Hoà Bình nói riêng và là chúa động Mường nói chung. Như vậy, các nguồn cho rằng tên của Chúa Mường Đệ Nhị và Chúa Mường Đệ Tam có sự khác nhau. Đó cũng là chuyện thường tình vì hiên nay các thánh tích chỉ chủ yếu là tương truyền. Nhưng sự thống nhất của hai tác giả này là Động Sơn Trang là thờ Tam Vị Chúa Mường.

Chầu Bà Đệ Nhị là đại diện của Mẫu Thượng Ngàn cai quản tam thập lục động, thập nhị tiên nàng, bát bộ sơn trang. Trong tòa Sơn trang chia ra làm 12 chốn Mán, 12 chốn Mường, 12 chốn man di Thổ tộc cho nên mới gọi là tam thập lục động sơn lâm sơn trang, và 82 cửa rừng, 72 cửa biển, bát bộ sơn trang (8 tướng trai), thập nhị bộ tiên nàng (12 tướng gái).

Bát Bộ Sơn Trang là ai?

Bát Bộ Sơn Trang
Bát Bộ Sơn Trang

Theo tương truyền Mẫu Thượng Ngàn lấy ông họ Đỗ ở Đồng Đăng, hạ sinh được ông Đỗ Đống, Ông Đỗ Đống lấy bà Nguyễn Thị Tươi sinh ra 8 tướng phù giúp An Dương Vương, sau này hiển linh phù giúp Hai Bà Trưng và các đời Lý, Trần, Lê. Nhân dân ta gọi là 8 tướng sơn trang, Cai quản Các Lũng, Các Nương Núi Rừng, gồm: Đỗ Trinh, Đỗ Triệu, Đỗ Hiệu, Đỗ Trung, Đỗ Bích, Đỗ Trương, Đỗ Cường, Đỗ Dũng.

Bản văn Bát bộ Sơn Trang

Ngọc Hoàng có lệnh truyền nay

Quản cai ngày dày, sơn trí Sơn Trang

Quê nhà vốn ở trên Mường

Ở châu An Bá, ở làng Thọ Gia

Vốn xưa Văn Luyện là cha

Kết nghĩa giao hòa Mẫu Đặng Thị Tươi

Bèn sinh ra được tám người

Thấy đức tài lạ, tốt tươi kì hình

Tướng cả hiệu là Đỗ Trinh

Tướng hai Đỗ Bích đặc danh anh tài

Tướng ba Đỗ Trung kì tài

Tướng tư Đỗ Triệu nào ai dám nhường

Tướng năm hiệu là Đỗ Trương

Tướng sáu Đỗ Cường báo ứng thần thông

Tướng bảy hiệu là Đỗ Công

Tướng tám Đỗ Dũng uy hùng ai đang

Đã mời tám tướng Sơn Trang

12 cô Sơn Trang là ai?

12 cô Sơn Trang
12 cô Sơn Trang

Thập nhị cô Sơn Trang là 12 thánh cô  sơn trang đi theo hầu Mẫu Thượng Ngàn. 12 Thánh Cô này là: Cô Cả Núi Dùm; Cô Đôi Bắc Lệ; Cô Bơ Thượng Ngàn, Cô Tư Ỷ La, Cô Năm Đồng Tiền, Cô Sáu Đồi Ngang, Cô Tám Thượng Ngàn, Cô Chín thượng ngàn, Cô Mười Suối Ngang, Cô Mười Một Đồng Nhân, Cô Mười Hai Thượng Ngàn. Theo ý kiến này thì 12 cô sơn trang không phải là các cô trong Tứ Phủ Thánh Cô.

Có tài liệu cho rằng Chúa Sơn trang được coi là Mẫu Đệ Tứ Nhạc Tiên được phủ diện hầu sau Tam Tòa Thánh Mẫu. Việc coi Chúa Sơn Trang như Mẫu thứ tư sau Tam Tòa Thánh Mẫu thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc giữa các dân tộc Việt Nam và cũng thể hiện một điều Dân tộc Việt nam đều thờ chung các vị thánh; với quan niệm này có cơ sở hơn là coi Chúa Sơn Trang là Cô Đôi Thượng Ngàn. Lưu ý khái niệm Mẫu Địa Tứ Nhạc Tiên khác với Mẫu Đệ Tứ (Mẫu Địa) trong Tứ Phủ Thánh Mẫu.

Nhưng có nhiều ý kiến cho rằng Chúa Sơn Trang cũng là hiện thân của Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn. Hay nói cách khác Mẫu Thượng Ngàn ngự tại Động Sơn Trang thì được gọi là Chúa Sơn Trang. Nếu hiểu theo cách này thì Chúa Sơn Trang chỉ là hiện thân của Mẫu Thượng Ngàn. – Như vậy; động Sơn Trang thờ ai còn là một điều còn phải tranh cãi. Tuy vậy, động Sơn Trang hiện là một phần không tách rời trong tục thờ của Tứ Phủ.

Cách chuẩn bị lễ vật cúng ban Sơn Trang

Lễ vật cúng ban Sơn Trang
Lễ vật cúng ban Sơn Trang

Khi đến đền chùa dâng hương, nên chuẩn bị các món lễ Sơn Trang chay như hương, hoa tươi, quả chín, oản, xôi, chè,… Đối với khu vực Phật điện (chính điện), tức là nơi thờ tự chính của ngôi chùa, không nên đặt lễ mặn. Trên hương án của chính điện chỉ được dâng đặt lễ chay, tịnh. Việc sắm sửa lễ mặn như cỗ tam sinh (trâu, dê, lợn), thịt gà, giò, chả,… chỉ có thể được chấp nhận nếu trong khu vực chùa có thờ tự các vị Đức Ông, Thánh, Mẫu và chỉ dâng đặt tại ban thờ hay điện thờ mà thôi.

Cỗ mâm Sơn Trang bao gồm các đặc sản của Việt Nam như cua, ốc, lươn, ớt, chanh quả,… Nếu có gạo nếp cẩm nấu xôi chè thì cũng thuộc vào lễ này. Theo lệ thường, khi sắm lễ mặn cúng sơn trang, người ta thường sắm theo con số 15:

  • 15 con ốc, cua,
  • 15 quả ớt, chanh hoặc có thể chỉ cần 1 quả nhưng được khía ra làm 15 phần

Con số 15 này tương ứng với 15 vị được thờ tại ban sơn trang (1 vị chúa, 2 vị hầu cận, 12 vị cô sơn trang)

Lễ cúng sơn trang là một trong những nghi thức quan trọng trong tín ngưỡng phật giáo và là cách để tôn kính các vị thần, phù hộ và tổ tiên. Tuy nhiên, trong khi cúng Sơn Trang, người ta cũng phải tuân theo các quy định, với mục đích tôn kính các vị thần cũng như để giữ gìn văn hóa tín ngưỡng.

Bản văn khấn ban Sơn Trang

Sự tích Bà Chúa Sơn Trang trong Đạo Mẫu
Sự tích Bà Chúa Sơn Trang trong Đạo Mẫu

Văn khấn ban Sơn Trang hay còn gọi là văn khấn bà chúa Sơn Trang dưới đây là mẫu  khoa cúng sơn trang rất ngắn gọn và dễ thuộc dành cho những người không thường xuyên đi lễ đền. Cụ thể:

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Nam mô a di Đà Phật!

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Con kính lạy Đức chúa Thương Ngàn đỉnh thương cao sơn triều mường Sơn tinh công chúa Lê Mại Đại Vương ngọc điện hạ.

Con kính lạy Đức Thượng Ngàn chúa tể Mị Nương Quế Hoa công chúa tối tú tối linh, cai quản ba mươi sáu cửa rừng mười hai cửa bể.

Con kính lạy chư Tiên, chư Thánh chư Thần, Bát bộ Sơn trang, thập nhị Tiên Nàng, Thánh cô Thánh cậu, Ngũ hổ Bạch xà Đại tướng.

Hương tử con là…………………….

Ngụ tại…………………………………

Nhân tiết…………… Chúng con thân đến phủ chúa trên ngàn, đốt nén tâm hương kính dâng lễ vật, một dạ chí thành, chắp tay khấn nguyện. Cúi xin lượng cả bao dung, thể đức hiếu sinh, phù hộ độ trì cho chúng con cùng cả gia quyến chín tháng đông, ba tháng hè được sức khỏe dồi dào, phúc thọ khang ninh, lộc tài vượng tiến, công việc hanh thông, vạn sự tốt lành.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám, phù hộ độ trì. Nam mô a di Đà Phật! Nam mô a di Đà Phật! Nam mô a di Đà Phật!

Hát văn thỉnh Chúa bà Sơn Trang

Lòng kính tin hương dâng một triện

Thỉnh chầu bà ứng hiện chân nhang

Quyền bà cai các cửa ngàn

Quản tri các bộ sơn trang tung hoành

Tiếng anh linh vang lừng thế giới

Phật sắc phong Lê Mại đại vương

Thông minh chính trực cương thường

Lại thêm tinh tú đoan trang hay là

Vốn sinh ra hình dong tươi tốt

Da tựa ngà chon chót môi son

Hài xanh dạo bước lên non

Dạy chim uốn lưỡi véo von chào mừng

Các cửa rừng ba mươi sáu động

Nghe uy chầu thú phục cầm kinh

Khi vui chơi chốn hữu tình

Khi buồn chầu lại tung hoành càn khôn

Khi Lạng Sơn Đồng Đăng Ao Cá

Khi lại về Thanh Hóa Nghệ An

Có khi chơi miếu Sòng Sơn

Có khi Thuận Hóa Quảng An ra vào

Chí tiêu dao bầu trời cảnh phật

Phép thần thông nhiệm nhặt càng ghê

Phụ đồng thiếp tính thăm quê

Trừ tà trị bệnh tức thì tán không

Tôi lại mời tiên cung các bộ

Vâng lệnh truyền cứu hộ muôn dân

Cô mường cô ái cô ân

Đào lan quế huệ tấn tần trúc mai

Chớ có sai lời nguyền thưở nọ

Hạ lệnh bài chớ có nghỉ ngơi

Tính còn õng ẹo hay chơi

Giọng Mường giọng Thổ những lời éo le

Mỳ đá mỳ ken nầu ken trúc

Mỳ đá trúc ai thuộc mà nghe

Gần sông gần bến gần khe

Sơn lâm rừng vắng trà khê cát lầm

Tang bồng tầm tang tình tính táng

Tang bồng tầm bồng táng dạo chơi

Xì xô xí xố bẻ bai

Đàn thông phách liễu ở ngoài sơn lâm

Tính hay hầm măng giang măng trúc

Mỳ đá xanh cơm nếp vàng loe

Măng lim ngắm ngóe chua lòe

Cơm lam một bát nước khe một bầu

Áo lam kinh hàng tầu nhấp nhoáng

Yếm xà nê lại mạng đôi bông

Túi xanh quai nhuộm màu hồng

Môi son má phấn lưng ong dịu dàng

Mường hỡi mường nghe lời nhủ thật

Đạo sơn trang cẩn mật càng ghê

Lâm râm thắp ngọn đèn khuya

Sự tình này chớ có hề ngỏ ngang

Nào các trại nhà mường đâu tá

Thỉnh cả mười hai hộ sơn trang

Rừng xanh cho đến thượng ngàn

Thất Khê thần nữ đáo đàn chứng minh

Kể từ ngày giăng thanh tương hội

Đạo thề nguyền ơn ái đã lâu

Đêm khuya hương lửa đèn dầu

Nghe lời luyện thỉnh mau mau đáo đán

Nay tín chủ cỗ bàn bày đặt

Đủ hoa nghi vật phẩm hẳn hoi

Sớ văn tấu thỉnh đã rồi

Nón hài hình lốt núi thoi thuyền bè

Xin chứng nhận chớ nề đơn bạc

Cho tín chủ phúc được dài lâu

Từ nay phúc được nhiều tài

Đội ơn chúa tiên muôn đời dám quên.

Liên hệ

  • Trọng Tín Bàt Tràng
  • Địa chỉ: 37 Gầm Cầu, Đồng Xuân, Hoàn Kiếm, HN | 46 Xóm 1 Giang Cao, Bát Tràng, HN
  • Hotline: 0982559529
  • Zalo: 0982559529

Bài mới

Sự tích về Quan Đệ Nhất Thượng Thiên

Sự tích về Quan Đệ Nhất Thượng Thiên

Mục lụcNguồn gốc tục thờ Sơn TrangPhối thờ cung Sơn Trang trong điện thờ Tứ PhủChúa Sơn Trang là hiện thân của Mẫu Thượng NgànChúa Sơn Trang là ai?Lịch sử Chúa Sơn Trang (lịch sử chúa Mường)Chúa đệ nhấtChúa đệ

Xem thêm »
Sự tích Quan Nam Tào - Bắc Đẩu

Sự tích Quan Nam Tào – Bắc Đẩu

Mục lụcNguồn gốc tục thờ Sơn TrangPhối thờ cung Sơn Trang trong điện thờ Tứ PhủChúa Sơn Trang là hiện thân của Mẫu Thượng NgànChúa Sơn Trang là ai?Lịch sử Chúa Sơn Trang (lịch sử chúa Mường)Chúa đệ nhấtChúa đệ

Xem thêm »
Sự tích về Vua cha Ngọc Hoàng Thượng Đế

Sự tích về Vua cha Ngọc Hoàng Thượng Đế

Mục lụcNguồn gốc tục thờ Sơn TrangPhối thờ cung Sơn Trang trong điện thờ Tứ PhủChúa Sơn Trang là hiện thân của Mẫu Thượng NgànChúa Sơn Trang là ai?Lịch sử Chúa Sơn Trang (lịch sử chúa Mường)Chúa đệ nhấtChúa đệ

Xem thêm »
Những điều bạn cần biết về Ban Công Đồng

Những điều bạn cần biết về Ban Công Đồng

Mục lụcNguồn gốc tục thờ Sơn TrangPhối thờ cung Sơn Trang trong điện thờ Tứ PhủChúa Sơn Trang là hiện thân của Mẫu Thượng NgànChúa Sơn Trang là ai?Lịch sử Chúa Sơn Trang (lịch sử chúa Mường)Chúa đệ nhấtChúa đệ

Xem thêm »
x